Verslag Cleantechfestival 2011

Programma - Slides - Video - Sprekers - Deelnemerslijst - Foto's



Cleantechfestival geeft caleidoscopisch beeld van groene pilootprojecten in Vlaanderen

“MIP-experimenten moeten kloof tussen ontwikkeling en markt dichten”

De Vlaamse bedrijven en onderzoekscentra zetten met concrete experimenten doelgerichte stappen richting groene economie. Dat was de boodschap die op donderdag 20 oktober luid weerklonk in de Eskimofabriek. Tijdens het Cleantechfestival stelden dertien gemengde partnerschappen uit research en industrie daar hùn MIP-project voor aan het publiek. Vlaams vice-minister-president Ingrid Lieten kwam de projecten persoonlijk monsteren: “Groene producten en diensten creëren is niet langer de grootste uitdaging. Maar wel: ervoor zorgen dat ze de plaats in de markt krijgen die ze verdienen.” 

Innovatie is noodzakelijk om de grote maatschappelijke uitdagingen van vandaag aan te gaan, zoals de vergrijzing, de klimaatwijziging, het verlies aan biodiversiteit, … Meer en meer bedrijven geraken overtuigd van de noodzaak van groene productie. En Vlaanderen beschikt over een flinke bagage internationaal gewaardeerde cleantechexpertise. Maar in de overgang van de ontwikkeling naar de markt, blijkt het wel eens te haperen. Daar wil het Milieu- en energietechnologie Innovatie Platform iets aan doen.
MIP is een steunprogramma van de Vlaamse overheid, dat sinds 2009 bedrijven stimuleert om te investeren in een groene economie. Lees: in nieuwe producten, processen en diensten die de impact op het milieu verminderen, hetzij door het sluiten van materiaal- en proceskringlopen, hetzij via de ontwikkeling van nieuwe technologieën voor slimme energieopwekking. MIP-directeur Geert De Meyer: “MIP wil een vehikel zijn dat bedrijven helpt om de stap naar de groene economie te zetten. Aantonen dat groene concepten en technologieën ook werken in concrete productieprocessen in een reële bedrijfsomgeving. Experimenten steunen die demonstreren hoe groene producten en services rendabel kunnen zijn. Dàt is het opzet van MIP. Dankzij Flanders Cleantech Association (FCA) krijgen deze Vlaamse cleantechinitiatieven bovendien extra internationale uitstraling.” 

De spots op de MIP2-projecten

Tijdens het Cleantechfestival speelden de projecten uit het MIP2-programma, die intussen in uitvoering zijn, een centrale rol. Dat programma omvat dertien groene projecten, goed voor 3,7 miljoen euro Vlaamse overheidssteun, waartegenover nog eens 3,9 miljoen euro inbreng vanuit de bedrijven staat. De dertien consortia-initiatiefnemers kregen elk een eiland in de tentoonstellingshal om hun project voor te stellen en de eerste tussentijdse resultaten toe te lichten. Dat leverde een fraai, caleidoscopisch beeld op: een mozaïek van groene projecten, één voor één kruisbestuivingen tussen kennis- en marktpartners, maar met toch een opvallende diversiteit in thematieken en sectoren. Algen als grondstof voor de chemische industrie, recuperatie van solventen uit industriële afvalstromen, recyclage van flatscreen TV’s, hergebruik van baggerspecie in de bouw, recyclage van dakbitumen, een terugname- en recyclageprogramma voor kantoormeubilair, groene datacenters, restwarmtevalorisatie in de haven van Antwerpen, …

Samen met de meer dan 300 bezoekers deed Vlaams vice-minister-president Ingrid Lieten, eveneens bevoegd voor onder meer innovatie, persoonlijk haar ronde op het Cleantechfestival. “Dit bevestigt nog maar eens hoeveel creativiteit en innovatievermogen er aanwezig is in het Vlaamse onderzoeks- en bedrijfsleven”, aldus de minister. “Ik ben blij dat de MIP-projecten hun blik niet beperken tot de technologische vernieuwing. Ze kijken ook ruimer, naar de randvoorwaarden om nieuwe producten en concepten in de samenleving te introduceren: veranderingen in de wetgeving, het zoeken van partners om een verhaal rendabel te maken, het creëren van draagvlak, … Zo’n open vizier is nodig om de weg naar de markt te vinden.”

Algenproject gooit hoge ogen

Maar hoe goed slagen de verschillende MIP2-projecten erin om die weg bloot te leggen? Het MIP-team prikkelde alle aanwezigen om over deze vraag na te denken. Met stickers konden zij het MIP2-project aanduiden waarvan ze het investeringspotentieel het hoogste inschatten. Alchemis - een samenwerkingsproject met negen partners - won met meer dan tweehonderd voorkeursstemmen deze MIP-battle. Bert Lemmens van VITO: “Algen worden meer en meer aanzien als één van de grondstoffen van de toekomst. Maar door het hoge verbruik aan energie en nutriënten ligt de kostprijs van algenproductie nog te hoog. Met Alchemis, kort voor algae for chemicals production and emission abatement, willen we aantonen dat algenproductie uit industriële rookgassen en afvalwater een haalbare en duurzame kaart is. Dit is het eerste demonstratieproject rond algenkweek in Vlaanderen. We verkennen ook de opschaling van het procedé. Die studie moet duidelijk maken of ons concept potentieel heeft voor de markt.”

Mark Michiels, commercieel directeur van Proviron: “Dat we de MIP2-battle wonnen, bevestigt dat er bij het brede publiek draagvlak is voor ons project – en bij uitbreiding voor algen als onderzoeksthema. Dankzij MIP heeft een complementaire groep van partners zich rond dit project geschaard. Aan zo’n multidisciplinair en veelomvattend project als Alchemis moet je als bedrijf niet alleen beginnen. Alle partners zijn actief in hun core business en vullen elkaar aan.”

Innovatieve waterkracht

Het Cleantechfestival toonde overduidelijk aan dat de MIP2-projecten gesmeerd lopen. Maar intussen is ook de derde call (MIP3) afgerond. Met posters van de nieuwe geselecteerde projecten, werd een tipje van de sluier gelicht. Eén van die projecten is Energieatol, een initiatief dat draait rond een waterkrachtcentrale in de Noordzee. Projectleider Walter Mondt van Ecorem: “Een belangrijk nadeel van wind- en zonne-energie is dat ze op discontinue wijze geproduceerd wordt. Wij willen onderzoeken of het inpassen van een waterkrachtcentrale in de Noordzee als energiebuffer in het net dit probleem kan oplossen. Ons concept is nog nooit eerder op deze wijze toegepast, het zou een primeur zijn voor Vlaanderen. Dit project kan uitgroeien tot een grootschalige proeftuin voor het demonstreren van hernieuwbare energietechnologieën in Vlaanderen. Waar technologieën kunnen klaargestoomd worden voor export naar het buitenland.”

Chris De Roock van Fedustria, de federatie voor de Belgische textiel-, hout- en meubelindustrie: “Enkele bedrijven uit onze sector zijn betrokken in een MIP3-project. Als sectororganisatie zette we thema’s als duurzaam produceren, ketenbeheer en cradle to cradle hoog op de agenda. Het is dus een geruststelling te zien dat onze leden ze nu ook werkelijk in de praktijk beginnen te brengen, via een deelname aan MIP. Het aangaan van ecologische uitdagingen kan ook economisch een voordeel opleveren, dat besef dringt stilaan door. Maar het is niet evident om die ommezwaai te realiseren, en MIP kan daarbij helpen.”

It’s all about the money

Een concept of technologie ontwikkelen met potentieel voor de markt is één zaak. Er financiering voor vinden, is vaak nog een heel andere. Keynotespeakers van de Participatiemaatschappij Vlaanderen en Capricorn Venture Partners gaven op het Cleantechfestival hun visie op cleantech in Vlaanderen. Jos Peeters, Managing Partner van Capricorn Venture Partners: “Innovatie zal altijd blijven voortkomen uit kleine bedrijven, die gesteund worden door slimme investeerders. Met ons Cleantech Fonds focussen we op cleantechinvesteringen in heel Europa: hernieuwbare energie en energie-efficiëntie, industriële biotech, groene chemie, geavanceerde materialen, bio-refinery concepten, materialen- en waterhergebruik, low carbon technologieën, … Sinds onze start in november 2006 ontvingen we 1600 voorstellen, maar daarvan resulteerden er slechts 16 in daadwerkelijke investeringen. De bereidheid tot investeren blijft dus een groot struikelblok voor cleantech. Sinds 2008, een topjaar, gingen de kapitaalinvesteringen in cleantech stelselmatig jammerlijk achteruit, zowel in Europa als wereldwijd.”

Ecologist en tv-maker Nic Balthazar modereerde het event met een schalkse toets én een kritische noot. Hij stelde het contrast tussen het aanwezige talent en de investeringsbereidheid scherp: “De technologie is onze reddingsboei. Maar we zullen moeten inzetten op verschillende fronten: een silver bullet is er niet. Vlaanderen barst van de slimme mensen, van het creatief talent, dat kan niet anders dan positief stemmen. Ik geloof in de brainpower van de mens. Maar hopelijk zijn we niet te dom om te zien hoe slim we zijn.”

Het Cleantechfestival was een organisatie van het Milieu- en energietechnologie Innovatie Platform (MIP) en Flanders Cleantech Association, met medewerking van IWT, de OVAM, het VEA en Vlaanderen in Actie.